Trò Chơi Trẻ Em [Trò chơi]

Thứ hai - 23/11/2015 19:01

Đây là một thế giới riêng mà người lớn ít chú ý đến, dù cho mỗi người lớn đã từng là trẻ em và đã từng chơi những trò của trẻ em. Trong khi trò chơi của người lớn chủ yếu tập trung vào lễ hội xuân, thì trò chơi của trẻ em lại rải ra quanh năm và không bị hạn chế ở địa điểm chơi.



            Đây là một thế giới riêng mà người lớn ít chú ý đến, dù cho mỗi người lớn đã từng là trẻ em và đã từng chơi những trò của trẻ em. Trong khi trò chơi của người lớn chủ yếu tập trung vào lễ hội xuân, thì trò chơi của trẻ em lại rải ra quanh năm và không bị hạn chế ở địa điểm chơi.

            Hiện nay các nhà giáo dục học đã nghiên cứu kỹ về trò chơi trẻ em, đã phân loại các trò chơi phù hợp với sự phát triển – tâm sinh lý trẻ em ở từng lứa tuổi.Những trò chơi đó mang tính khoa học và tính quần chúng rất cao. Nhưng điều đáng lưu ý là  trò chơi trê em ở mỗi nước đều liên quan đến đồng giao, đó là yếu tố văn hóa riêng của mỗi dân tộc có tác dụng lớn đến việc giáo dục thể chất và giáo dục thẩm mỹ cho trẻ em, mà chúng ta cần giữ gìn. Phục hồi những trò chơi truyền thống của trẻ em, tùy theo chủng loại của chúng mà đưa vào chương trình giáo dục ở nhà trường mẫu giáo, là một việc làm cần thiết để đánh thức cái hồn dân tộc ẩn tang trong mỗi một đứa trẻ.

Trong xã hội nguyên thủy, trẻ em và người lớn được phân biệt ở vai trò của hai lớp người đối với sản xuất, do đó chưa đến sự phân cách về quyền lợi, nghĩa vụ và sự đối xử khác nhau trong xã hội. Cũng do vị trí được phân công khác nhau trong sản xuất, nên vai trò của con trai và con gái cũng được phân chia rõ rệt. Con trai trở thành người lớn ở tuổi thành niên (từ 15 tuổi đến 18 tuổi tùy theo tập quán của mỗi dân tộc), trở nên một thành viên đầy đủ được tham gia mọi hoạt động sản xuất và mọi hoạt động xã hội của cộng đồng, phải trải qua một nghi thức thử thách gọi là lễ chuyển tiếp (rite depassage). Còn con gái do chức năng chính là duy trì nòi giống, nên được coi là người lớn khi đến tuổi có khả năng sinh đẻ, đánh dấu bằng sự xuất hiện của kinh nguyệt và cũng phải trải qua nghi thức “tẩy uế” cần thiết.



            Trước khi trở nên thành viên chính thức của cộng đồng, đứa trẻ trai và gái được nuôi dưỡng và dạy dỗ theo những tập tục riêng mà mục đích chính là truyền thụ cho chúng những kỹ năng sản xuất và những tri thức của lớp cha anh. Đứa con trai khi hết tuổi cần có sự săn sóc của mẹ (từ 4 đến 6 tuổi – tùy theo tập quán từng nơi) thì được tách khỏi “thế giới” của đàn bà để được tập hợp theo lứa tuổi, chịu sự huấn luyện riêng. Khi sắp đến tuổi trưởng thành còn phải trải qua một giai đoạn nhập môn ở một nơi riêng, dưới sự hướng dẫn của những người chuyên trách, còn con gái thì vẫn tiếp tục sống cùng mẹ, chị và các dì… để tiếp tục học hỏi những chức năng của đàn bà.

            Cách thức học tập chủ yếu của trẻ em là bắt chước việc làm của người lớn để tập cho mình một kỹ năng và trí thức nhất định. Bên cạnh việc học tập có tính bắt buộc và gần như là nghi thức phải tuân thủ, còn có trẻ bắt chước việc làm của người lớn một cách tự nguyện để trở thành trò chơi. Chính thông qua trò chơi mà trẻ tập làm quen với các hoạt động sản xuất và các ứng xử của người lớn mà sau này các em sẽ gia nhập. Với loại hinh trò chơi mô phỏng, các em tập bắn cung, ném lao, đấu vật, đấu võ. Đối với các em gái thì trò chơi phổ biến đầu tiên là trò chơi “làm mẹ và nuôi con” cũng những trò chơi thuộc công việc nội trợ “đi chợ”, “thổi cơm”.



            Những trò chơi này tuy bắt chước hoạt động sản xuất và hoạt động tinh thần của người lớn, nhưng vì là trò chơi nên chúng không phụ thuộc vào những đổi thay của cuộc sống đang diễn ra hàng ngày mà phát triển theo những quy luật riêng, ít nhiều mang tính chất ngưng đọng. Chúng vẫn tiếp tục tồn đọng ngay cả khi những hoạt động sản xuất hay đời sống tinh thần của xã hội đã đổi khác. Ví dụ, một xã hội đã chuyển sang trồng trọt định cư, trẻ em không cần bắt buộc học săn bắn, những trò chơi săn bắn vẫn tiếp tục tồn tại cho đến ngày nay,hoặc khi con người đã dùng sung thay cho đao kiếm, thì trẻ em vẫn chơi trò bắn nỏ,phóng lao, bắn ná. Câu cá là một cách kiếm sống của con người từ muôn thửa, nhưng đối với trẻ em đấy là một hoạt động giải trí gây nhiều hứng thú. Dù sao qua trò chơi của trẻ em chúng ta vẫn có thể tìm lại những hình ảnh của cuộc sống xã hội xưa. Đặc biệt nhiều trò chơi trẻ em còn lưu lại nhiều dấu vết của tín ngưỡng xưa mà ngày nay đã phai mờ. Qua các trò chơi phụ động, cầu hôn người chết sống lại, nhảy hóa trang của trẻ em, người ta có thể phục hồi một số thực hành ma thuật cổ. Mặt khác nhiều trò chơi của trẻ em được đi kèm với các bài đồng giao đôi khi ta thấy vô nghĩa nhưng lại phản ánh những ngôn ngữ hay phản ánh những mối quan hệ xã hội xưa về tính chất, ý nghĩa và sự khác biệt về hình thức (đồng giao -  ngôn ngữ trò chơi “ được tách làm một phần riêng” )



            Do không bị phụ thuộc nghi thức của lễ hội như trò chơi người lớn, nên trẻ em có thể chơi bất cứ lúc nào và bất cứ ở đâu. Tuy trong các lễ hội ở nhiều địa phương, trẻ em vẫn có phần tham gia nhưng nhìn chung hoạt động vui chơi của trẻ em thường được tổ chức riêng biệt bên ngoài xã hội. Cũng vì vậy mà trò chơi trẻ em dễ dàng phổ biến rộng rãi, không hề chịu sự ràng buộc về địa lý. Nếu như những trò chơi người lớn chỉ được thể hiện ở một số địa phương trong một thời điểm nhất định, như hát xoan, hát quan họ, đánh phết, cướp cầu, thì trò chơi trẻ em không hề bị sự hạn chế đó. Trẻ em ở nhiều vùng, thậm chí khắp cả nước, có thể đánh truyền, đánh chắt, đánh đáo, đánh khăng… Thậm chí các trò chơi trẻ em còn được truyền bá trên phạm vi rộng hơn nữa, vượt ra ngoài biên giới quốc gia. Đến nay chúng ta chưa biết trò chơi nhảy lò cò (marelle) vốn đã có ở nước ngoài từ trước hay do người pháp đưa vào. Vì trẻ em hai nước vẫn chơi trò đó với cách thức giống nhau. Trò chơi ô ăn quan với 10 ô con và 2 ô quan, đã trở thành nổi tiếng với bức tranh của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh, lại là một trò chơi phổ biến ở Châu Phi, không những được chơi trong dân gian, mà còn là trò giải trí chính thức của các tù trưởng (một trong những bức tượng đá nổi tiếng của các “vua” người Cu Ba ở đồng cỏ Nam Phi thế kỉ XVII – XVIII, có công phổ biến trò chơi này, gọi là bàn cờ 12 lỗ, để thay thế cho tệ đánh bạc, có tạc hình trò chơi này đặt dưới chân). Người Châu Phi không vạch hình ô quan xuống đất mà đục 12 lỗ trên một tấm ván dày hình thoi, có thể sử dụng lâu dài. Đây cũng là một hiện tượng nói lên sự giao lưu văn hóa có từ lâu đời giữa hai lục địa xã hội.



            Trẻ em dưới 3-4 tuổi chỉ chơi một mình, các em chưa biết hợp tác khi chơi và cũng không chịu tuân theo những quy ước của trò chơi. Đứa trẻ có thể chơi một mình với quả bóng, một mình xây lắp nhà cửa, là mô tô nếu trong trường hợp bị lôi vào một cuộc chơi của trẻ lớn hơn thì các em không bao giờ “chịu thua”. Đối với các em ở lứa tuổi này không có khái niệm “ăn gian” nhưng từ 5-6 tuổi trở lên các em bắt đầu có nhu cầu hợp tác và chịu sự phân công trong khí chơi, từ lứa tuổi này trò chơi bắt đầu mang tính tập thể. Những trò chơi đó tập cho các em phải tuân theo quy ước của cuộc chơi, các em phải công nhận sự “được” “thua” và phải chịu “phạt” khi bị thua, đồng thời phải phục tùng những đứa trẻ cầm đầu. Em nào vi phạm những quy ước đó thì bị coi là “ăn gian” và sẽ bị tập thể loại ra khỏi cuộc chơi. Những quy ước trò chơi truyền thống của trẻ em sẽ cho ta thấy những mối quan hệ sơ khai xa xưa giữa con người. Trò chơi không những tập cho trẻ làm quen với sự khéo léo của tay chân để sau này có thói quen lao động, mà còn là cả một môi trường rèn luyện nhân cách, rèn luyện thể lực, tập cho các em biết cách ứng xử và tham gia hoạt động làm việc với tư cách con người xã hội. 

 

Vũ Minh Huệ Sưu Tầm và Tổng Hợp

Nguồn Thư viện ĐHSP và internet

Người đăng tin: Vũ Minh Huệ
 

Tác giả bài viết: Vũ Minh Huệ sưu tầm và tổng hợp. Nguồn : Thư viện ĐH Sư Phạm và Internet

Nguồn tin: Cộng Đồng ViệtLink


 
 
Tổng số điểm của bài viết là: 10 trong 2 đánh giá
Xếp hạng: 5 - 2 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết
 

Những tin cũ hơn

Đăng tin miễn phí tại Lienketviet.net
Đăng tin miễn phí tại lienketviet.net

Đăng bài viết thơ ca - văn hóa - lễ hội

Đăng tải hình ảnh trực tuyến miễn phí

Tạo chữ thư pháp, ghép ảnh trực tuyến

Đọc nhiều nhất
Trở về trước