Lễ hội Đình Cả 5 làng Tích Sơn [Lễ hội]

Thứ tư - 20/04/2016 11:26

Lễ hội Đình Cả của 5 làng Tích Sơn. Hình 1: Cảnh bàn tiệc trong lễ hội.       Xã Tích Sơn nay thuộc phường Tích Sơn, thành phố Vĩnh Yên. Trong một năm Đình Cả có nhiều ngày lễ. Riêng ngày mồng ba tháng Giêng làng tổ chức ...

Lễ hội Đình Cả của 5 làng Tích Sơn.


Hình 1: Cảnh bàn tiệc trong lễ hội.



      Xã Tích Sơn nay thuộc phường Tích Sơn, thành phố Vĩnh Yên. Trong một năm Đình Cả có nhiều ngày lễ. Riêng ngày mồng ba tháng Giêng làng tổ chức lễ hội Thảo tặc khao binh, một tiệc lễ lớn tái hiện khí thế ra trận giết giặc mùa xuân năm Mậu Ngọ (1258). Lễ hội này được tổ chức ở Đình Cả Tích Sơn chung cho 5 làng nên được gọi là lễ hội đình Cả 5 làng Tích Sơn.
      Lễ hội đình Cả là lễ hội tưởng nhớ đến công lao của thất vị Đại vương ( 7 anh em nhà họ Lỗ) có công đánh thắng đạo quân Mông Cổ. Xã Tích Sơn xưa có năm làng là Tiếc, Đậu, Sậu, Khâu, Hạ, có đình, đền, miếu thờ 7 anh em nhà họ Lỗ. Hằng năm tổ chức lễ hội và các kì tiệc lệ đều đặn, trong đó lớn nhất là tiệc khao quân mùng 3 tháng giêng. Đây được coi là tiệ chính, trước đây cả phần lễ và phần hội đều được tổ chức ở chính ở đình Cả thuộc là ng Tiếc ( hay Thiếc), còn tại các đình, đền, miếu khác thuộc các làng còn lại chỉ dâng lễ như thường kì.
      Từ năm 1947, khi đình Cả bị phá hủy đến nay, tiệc khao quân chuyển làm ở miếu Đậu, song vẫn mang tính chất làng xã vì dân trong năm làng Tích Sơn vẫn cùng tham gia vào mọi nội dung công việc trong lễ hội.
      Theo dân gian thì lễ hội gắn với tích truyện về thất vị Đại vương họ Lỗ. Chuyện kể rằng: Vào đời nhà Trần, giặc Nguyên Mông xâm lược nước ta, thế giặc rất mạnh, vua quan  nhà Trần vừa chặn đánh giặc vừa truyền hịch tìm người tài ra giúp nước. Lúc bấy giờ ở trong làng Bồ Lý ( nay là xã Bồ Lý, huyện Lập Thạch) có 7 anh em con ông Lỗ Văn trọng và bà Khổng Thị Liên, được nhân dân mến phục vì đức độ, tài giỏi. Theo lời hịch, 7 anh em lập trại tụ nghĩa ở núi An Sơn ( khu đồi cao phường Ngô Quyền ngày nay), núi Đinh( xã Kim Long) và núi Chống phường Khai Quang, lại được vua ban chức tước và cử trông giữ đạo Sơn Tây. Tháng Giêng năm Mậu Ngọ ( 1258), 7 anh em họ Lỗ cùng vua Trần  ra trận. Sau khi đất nước được thanh bình, vua Trần  làm lễ phong thưởng và ban đất đai, 7 vị trở về quê, trên đường về tới núi Đanh thì hóa thân về trời. Nhân dân tưởng nhớ 7 anh em họ Lỗ lập đền thờ, trong  đó Đình cả Tích Sơn là nơi thờ chính.
      Nhân dân 5 làng Tích Sơn hàng năm mở lễ hội lớn, có các cuộc trình diễn mô phỏng sự kiện và khung cảnh tiệc khao quân ngày trước, với các nội dung như tế lợn, kéo cơm, tế cờ, kéo co…Tất cả diễn ra trong một không khí rất khẩn trương, náo nhiệt với cảm giác như rất gấp gáp, rất vội vàng của đoàn quân sắp xung phong ra trận.


Hình 2: Cảnh dâng lễ trong hội đình Cả. ( nguồn gốc: Internet)



      Lễ hội được tổ chức trong hai ngày, mồng 2 chuẩn bị và mồng 3 là ngày lễ chính.
Ngày mồng 2 tất cả dân làng và các cậu trai đinh đã tập trung đầy đủ ở sân chùa Ngũ Phúc ( chùa chung của 5 làng thuộc xã Tích Sơn) làm lễ tụ quân, tức là tập trung quân số của hai giáp để vào việc. Các trai đinh vào phe được gọi là quân của Lỗ Đinh Sơn( bảng vị thần họ Lỗ trên núi Đanh) và chỉ những người này mới được vào việc, các công việc đều không có sự tham gia của nữ giới.
Đêm ngày mồng 2 quân của hai giáp vào làm lễ thánh và được ăn uống. Quân đang ăn dở dang thì có pháo lệnh nổ, lệnh báo động trong quân. Quân 2 giáp chạy về điểm tụ quân. Quân giáp phía đông tụ ở đình Chợ. Quân giáp phía tây tụ ở cầu Giáp Lão. Đến đầu giờ Hợi (21 giờ) mới tiến về nhà nuôi lễ ở đình Cả để nghỉ ngơi. Vào tiệc, giữa giờ Hợi ( 10 giờ tối) là khi sắp sửa ăn đêm thì có tiếng reo hò. Quân bỏ bữa ăn, đốt đuốc xông thăng vào chuồng lễ, phá chuồng lễ, đuổi bắt “ ông lễ” ( lợn lễ) trói lại, khiêng ra đình. Theo lễ đình, ai bắt được ông lễ sẽ khiêng đầu đòn thứ nhất đi trước, đầu kia đi sau giành cho một người quân làm tiệc. Có hai ông lễ của 2 giáp. Lễ của giáp nào do giáp ấy bắt và đăt riêng chỗ của giáp đó. Sau các lễ cầu, quân được nghỉ ngơi, ăn cỗ chờ sang canh.
Trong tiệc lễ ngày mồng 3, tiến trình tổ chức lễ bắt đầu từ nửa đêm.
Chủ lễ vào lễ thánh, xin phép làm việc. Hai thủ dịch vác long đao tiến ra đứng trước hai “ông lễ” diễn đọng tác chém vào cổ lợn. Ngay lập tức, tiếng reo hò nổi lên, chức việc của hai giáp xông vào cắt đầu lợn, mổ lợn làm cỗ cho giáp mình để hiến lễ. Về cỗ, có 2 loại: thứ nhất là cỗ thủ để dâng lên đình Cả. thứ hai là cỗ vọng tướng dâng lên miếu tướng. Tế cờ là phần kết thúc của lễ tiệc “ thảo tặc khao binh”.
Trước cửa đinh, quân của giáp nào xếp hàng theo giáp ấy. Giáp đông đứng về bên đông, giáp tây đứng về bên tây. Thủ dịch của hai giáp bưng hương án, che lọng, ban sửa cầm cờ khiêng trống, chiêng từ trong đình tiến ra trước một ban thờ ở góc phía bắc của sân đình, gọi là mô cờ, đứng bái vọng về quê hương của 7 vị là làng Bồ Lí, nay là xã Bồ Lí, huyện Tam Đảo.
Sau mục tế cờ là Duệ thằng: quân của 2 giáp kéo vào trước cửa đình thực hiện cuộc kéo co, gọi là Sỏ giải. Đến đây kết thúc lễ hội. Đặc điểm của lễ hội này là phần lễ không có rước kiệu, không có lễ tế. Vị chủ lễ chỉ xin chân keo để chuyển các thứ mục của lễ hội.
Phần cuối cùng của lễ hội này là phần ăn uống gọi là tán cỗ. Tán cỗ là chế biến các đồ lễ sống thành cỗ nấu chín để thụ lộc. Công việc này do ban lâm thời đảm nhiệm. Đồ nấu chín được chia thành các mâm. Mỗi mâm cỗ có các thành phần: 1 mô xôi nếp, 1 mô thịt luộc chín, 1 mô cơm xén thành khuôn, cỗ ngồi 3 người theo từng bàn của hai dãy trong hai giáp Đông và Tây.





Hình 3: Cảnh dâng lễ của một giáp đến đình Cả.



      Sau phần tế lễ ngày hội làng tiếp tục diễn ra với các trò chơi như đánh đu, kéo co, đấu vật…nhưng đặc sắc nhất và thu hút sự quan tâm của đông đảo người xem hội là phần thi nấu cơm với sản phẩm là những nồi cơm ngon không bao giờ có cháy, thơm dẻo và dóc nồi một cách lạ lùng.
Theo lệ làng, nhân ngày hội xuân, trai làng phải chuẩn bị một nồi cơm dự thi. Nồi cơm mang tên một thanh niên, nhưng lại do các bà, các cô trong gia đình và trong xóm đảm nhiệm. Mỗi nồi thống nhất nấu bằng một đấu gạo khoảng từ 1 đến 1,2 kg. Để thổi cơm dự thi, mỗi người phải mua một chiếc nồi đất mới. Cơm thổi nồi đất không pha kim khí của nồi đồng, nồi gang. Có như vậy mới giữ nguyện được mùi thơm thuần chất lúa gạo. Gạo nấu cơm cũng phải chọn gạo tám thơm hoặc dé hương, còn quá trình thổi nấu để có được sản phẩm hoàn hảo trình làng là cả sự công phu, khéo léo thành nghệ thuật của các bà, các cô ở đây.





Hình 4: Khung cảnh thi nấu cơm.

Tất cả các nồi cơm dự thi đều được đặt ở nhà tiền tế trước cửa đình. Hội đồng chấm thi là các cụ cao tuổi trong làng sẽ đi chấm thi từng nồi cơm, mở vung xem bề mặt nồi cơm và nắn tay để biết độ dẻo của cơm. Các nồi được giải sẽ được dùng vào việc cúng thờ thần, các bô lão thừa  hưởng và một phần để biếu du khách thập phương về dự hội. Không chỉ góp phần làm cho ngày hội làng trở nên sôi nổi hấp dẫn, tục thi nấu cơm còn khuyến khích công việc nội trợ, bếp núc trong các gia đình. Nhờ tục lệ này mà con gái làng Tích Sơn đều thổi cơm rất khéo.
      Ngoài hội thi nấu cơm thì còn có các trò chơi dân gian khác như kéo co nam nữ, chọi gà,…Các trò chơi được diễn ra giữa đội nam, nữ của xóm này với xóm kia. Các thành viên tham gia thi đều không quan trọng về giải thưởng mà trên tinh thần vui là chính, nhằm gắn kết mọi người với nhau, để mọi người hiểu nhau hơn, xây dựng tinh thần đoàn kết trong địa phương.
      Như vậy, cả phần lễ và phần hội ngày mồng 3 tháng giêng tại đình Cả đều để lại những dấu ấn rất đẹp trong lòng người dân địa phương cũng như khách dự hội nơi đây. Trong phần lễ thì giúp cho mọi người biết tới công lao to lớn của “ thất vị Đại vương” đời nhà Trần, nhớ đến 7 anh em họ Lỗ tài giỏi cùng nhân dân đánh tan giặc Mông Nguyên giành thắng lợi. Phần lễ cũng thể hiện sự trang nghiêm, thành kính, lòng biết ơn đối với những thế hệ trước đồng thời cũng ghi lại dấu ấn văn hóa của người dân địa phương nơi đây cũng như du khách thập phương về dự hội.
Bên cạnh đó phần hội cũng rất đặc sắc thu hút đông đảo sự chú ý của mọi người, từ những quy định đến hình thức thi cũng thể hiện được nét đẹp truyền thống của dân tộc, tinh thần đoàn kết trong công việc. Nồi cơm hoàn thành là sự mong đợi, sự háo hức của mỗi đội mặc dù việc nấu cơm cũng không phải là một việc khó khăn nhưng nó lại thể hiện sự khéo léo của mỗi đội thi.
      Có thể lễ hội này sẽ không được nhiều người biết đến, nhưng qua bài viết này thì mọi người sẽ biết rộng hơn đến những văn hóa của dân tộc mình. Xuất phát từ văn hóa gốc nông nghiệp, tình yêu quê hương đất nước đưa người dân đến với sự thuần phong mĩ tục, họ tôn trọng và có ý thức gìn giữ, phát huy những nét văn hóa địa phương để nó mãi đứng vững  và trường tồn với thời gian. Đây cũng là một hành động góp phần tham gia xây dựng nét đẹp văn hóa của địa phương cũng như của dân tộc Việt Nam ta.

Người đăng tin: Nguyễn Thị Hải Yến

Tác giả bài viết: Hải Yến, sưu tầm nhiều nguồn khác.


 
 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

Đăng tin miễn phí tại Lienketviet.net
Đăng tin miễn phí tại lienketviet.net

Đăng bài viết thơ ca - văn hóa - lễ hội

Đăng tải hình ảnh trực tuyến miễn phí

Tạo chữ thư pháp, ghép ảnh trực tuyến

Đọc nhiều nhất
Trở về trước