{{title}}

{{message}}

Ghé thăm gần đây nhất
  • Phạm Thọ Hải Minh
  • chudinhdoanh
Bài viết nổi bật
Hãy đến với Liên kết Việt

bởi - cập nhật lúc: 10:45:42 22/05/2016 - Lượt xem: 3,091 lượt


Làm mới bài đăng [ bài thi "Lễ Hội - Văn Hóa Dân Tộc" ] (Xem thể lệ)

LỄ HỘI LỒNG TỒNG (Bản Chu, xã Hưng Đạo, huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn)

 

Bản Chu thuộc xã Hưng Đạo huyện Bình Gia, cư dân 90% là dân tộc Tày. Thôn Bản Chu là Thôn lớn nhất nằm giữa trung tâm xã, nguồn sống chính bằng nghề nông, vì vậy đặc trưng văn hóa Tày được bảo lưu rõ nét. Bản Chu nay còn lưu lại dấu tích của ngôi đình làng với những truyền thuyết dân gian xưa. Lễ hội Lồng Thổng Bản Chu tổ chức vào ngày 4 tháng giêng âm lịch, là một trong những lễ hội lớn nhất vùng với nghi lễ tín ngưỡng cầu Thành Hoàng và Thần Nông với các trò diễn dân gian đặc sắc và phong phú mang đặc trưng của vùng núi Việt Bắc và ảnh hưởng trò diễn trong giao lưu văn hóa vùng đồng bằng Bắc bộ, vùng trung du.

 

 

 

 

          Truyện xưa kể rằng: Đã lâu lắm rồi, xưa kia vùng đất này hoang sơ, không có người ở. Rừng Khau Nguồng có nhiều cây cổ thụ, chim thú đầy đàn, rừng Pò Xé bạt ngàn vẩu tre. Một năm nọ, có đôi vợ chồng trẻ đến đây ở, họ xẻ đất, đắp bờ, khai hoang làm ruộng, khơi nước Khuổi Sao (suối Sao) về cấy lúa. Rồi họ lại trồng bông dệt vải, trồng cây ăn quả, chăn nuôi gia súc gia cầm…Năm tháng trôi qua, họ miệt mài chăm chỉ làm ăn ngày càng phát đạt. Thấy vậy, nhiều nhà đã chuyển đến nơi đây làm ăn sinh sống ngày càng đông đúc. Dần dần, họ làm được thêm nhiều nhà cửa, chung sống quây quần thành bản làng, con cháu đông vui, cuộc sống ấm êm thuận hòa. Đến khi già yếu, không làm được nữa, họ vẫn căn dặn dân bản, con cháu chăm chỉ làm ăn khai khẩn đất hoang, làm thêm ruộng vườn, trồng nhiều cây quả, mở mang chăn nuôi…Khi vợ chồng kia mất đi, dân làng cảm ơn công đức khai khẩn làng bản của họ, tôn thờ họ làm Thành Hoàng và lập đền đình thờ tự. Hàng năm mở hội tế lễ Thành Hoàng và lập đàn cúng Thần Nông cầu mùa vào ngày 4 tháng giêng âm lịch hàng năm. Lễ hội Bản Chu được coi là lớn nhất vùng này, mỗi khi mở hội dân làng các vùng phụ cận như Na Rì tỉnh Bắc Cạn, Tràng Định, Bắc Sơn, Văn Lãng…kéo đến dự hội rất đông cớ năm đông tới hàng vạn người.

 

          Hàng năm cứ vào tháng giêng ngày 4 âm lịch, nhân dân xã Hưng Đạo nhất là dân làng thông Bản Chu tập trung tất cả cho ngày hội. 3 ngày trước khi mở hội PúMo ra đình làng làm lễ xin âm dương cầu Thành Hoàng cho dân làng mởi hội. Đồ cúng gồm một mâm lễ có gà luộc, bánh khảo, bánh chưng, khẩu sli thóc théc…Pú Mo xin âm dương (tức slẻn) bằng hai thanh gỗ được gọt đẽo một một mặt phẳng, một mặt tròn, khi úp vào nhau thành một đoạn gỗ tròn, dài từ 10 - 15 cm. Pú Mo thắp hương khấn thàn linh, Thành Hoàng xin phép cho dân làng mở hội cầu xin một năm mới mùa màng bội thu, chăn nuôi gia súc đầy đàn, thóc lúc đầy kho…Pú Mo xin âm dương bằng cách chập đôi hai thanh gỗ vào làm một rồi thả xuống một hòn đá xanh đặt nằm dưới ban thờ Thành Hoàng. Pú Mo thả 6 lần hai lần sấp, hai lần ngửa, hai làn sấp ngửa thì được nếu không Pú Mo cứ thả và khấn đến khi nào được mới thôi. Nếu xin âm dương được ngay như quy định có nghĩa là thành hoàng đó dân làng gặp may mắn mọi nhà khỏe mạnh làm ăn phát đạt…

 

 

          Trong ngày lễ hội PúMo phải làm mâm cúng tại gia. Đồ lễ gồm gà thiến luộc. các bát nhỏ đựng thức ăn như rau xào, thịt lợn xào, canh măng, miến, các loại bánh trái, hoa quả…và 5 chiếc chén đựng rượu, 5 bát ăn cơm, 5 đôi đũa, chai rượu, cây hoa giấy đủ các loại bánh trái, hoa quả…và 5 chiếc chén đựng rượu, 5 bát ăn cơm, 5 đôi đũa, chai rượu, cây hoa giấy đủ các màu sắc. Hai bên ban thờ dựng hai cay mía còn nguyên ngon. Sau khi bày lễ xong Pú Mo thắp 5 nén hương vái 3 vái, và cắm hương vào 4 bát hương, Pú Mo khấn mời tổ tiên về với gia đình, phù hộ cho con cháu khỏe mạnh, làm ăn phát đạt, đồng thời cho phép được ra đình làm lễ cho dân bản mở hội. Sau đó PúMo ra đình chuẩn bị làm lễ khai hội. Tại đình mâm lễ của PúMo được đặt chính giữa ban thờ thành hoàng. PúMo ra đánh trống liên hồi giục các hộ dân bản bưng lễ ra cúng. Thành hoàng, thần nông. Nghe tiếng trống báo hiệu, các gia đình bưng mâm cỗ của mình ra đình. Mâm cỗ gồm gà luộc, thịt lợn luộc, bánh chưng, bánh khảo (Sa khao) bỏng thóc théc, khẩu sli, bánh chè lam và mâm cỗ được trang trí bằng những cành hoa giấy sặc sỡ. Mâm cỗ đặt là mâm tre - đặc trưng của vùng Bình Gia… Theo thứ tự dòng họ nào cư ngụ lâu năm nhất ở bản thì mâm cỗ gia đình đó được đặt gần ban thờ nhất, đặt gần ban thờ nhất, đặt ở bên phải, bên trái mâm cúng của Pú Mo theo tuần tự trước sau. Những hộ đến cư trú sau thì xếp cuối cùng. Những hộ mới tách riêng, hoặc người đến ở rể…thì bày mâm cỗ ở nhà Thần Nông. Nghi lễ sắp xếp vị trí mâm cỗ được quy định khá nghiêm ngặt. Gia đình nào có tang hoặc gặp hoạn nạn như cháy nhà, bị sét đánh, phụ nữ có chửa hoặc mới sinh con trẻ…không được đem mâm cỗ ra đình. Vì theo quan điểm của nhân dân như vậy không tốt cho năm mới. Việc sắp xếp các mâm cỗ ở đình, ở nhà Thần Nông của xã hội trong một bản. Chỉ cần nhìn vào đó là có thể xác định được đối tượng, cộng đồng tộc người và dòng họ ai là chủ, ai cư trú trước ai cư trú sau, và biết được hộ nào mới ra ở riêng…

 

          Sau khi các gia đình đã bày xong mâm ở đình và nhà Thần Nông. PúMo thắp hương, rót nước chè vào các chén rượu trên ban thờ và bắt đầu làm lễ cúng. Pú Mo khấn Thành Hoàng báo cáo một năm qua dân bản đã được mùa, mọi người dân trong bản đều khỏe mạnh, bình an, may mắn con cháu học hành tiến bộ, dân bản mở hội ở đây để vui hội Lồng Thổng…Mong các vị thành hoàng thần linh phù hộ độ trì cho dân bản một mùa, một năm sản xuất, mưa thuận gió hòa, trồng gì được nấy ngô khoai đầy san, thóc gạo đầy bồ, dưới sàn đầy gà vịt, lợn béo, trâu đầy đàn…Và cầu xin thần linh xua đuổi tà ma, quỷ dữ, không về quấy rối dân bản để cho người già yên bụng trẻ em không quấy khóc…

 

          Khấn xong PúMo đi ra trước cửa đình, cầm nắm thóc  vãi xuống đất và rẩy ít nước lên trời. Số thóc này đã được PúMo chuẩn bị sẵn để trong dậu. Nước sạnh đựng trong bẳng được lấy từ suối về. Sau đó PúMo đi ra nhà Thần Nông. Nghi thức cúng Thành Hoàng và Thần Nông xong buổi hội diễn ra khoảng một giờ đồng hồ. Đây là nghi lễ chính yếu nhất của hội Lồng Thổng. Mọi biểu hiện ở đây đã phản ánh rõ nét lễ tiết nông nghiệp của cư dân trồng lúa nước và làm nương rẫy. Lời khấn thống thiết, động tác vãi thóc, vẩy nước…là cầu mong cho một năm được mùa bội thu cuộc sống no đủ bình an hạnh phúc.

 

          Khi thực hiện nghi lễ xong, PúMo cùng các già làng trưởng bản đi chấm cỗ. Cỗ nào trình bày trang trí đẹp, đồ lễ đúng quy định thì được thưởng. Phần thưởng là một phong bì màu đỏ đựng tiền còn gọi là phong bao, dù ít hay nhiều gia đình nào được thưởng coi như một sự may mắn trong năm mới. Chấm lễ xong, Pú Mo ra lệnh cho đội Kỳ Lằn (Kỳ Lân - Sư tử) của bản xuất hành ra lễ đình và chờ sẵn để đón các đội sư tử bạn ở làng trên xóm dưới đến cùng tham gia ngày hội.

 

 

          Hàng năm hội Lồng Thổng của bản mời các con sư tử ở làng trên, xã bạn đến chơi hội có năm sư tử đến đông tới 10 - 15 đội cùng múa vui làm rộn rã cả một vùng. Đón sư tử bạn thực hiện từ buổi trưa, khi đội sư tử bạn đến, con sư tử của làng phải ra ngã ba ngoài đường đón. Hai con múa vờn nhau uyển chuyển, lúc cao, lúc thấp theo các thế võ, chiêng trống hòa nhịp vang rộn một vùng. Tiếng Tày Nùng gọi là Kỳ Lằn tò chiếp…Sau múa vờn sư tử chủ làng mời sư tử bạn vào lễ Thành Hoàng và Thần Nông. Khi đến trước cửa đình, sư tử làm nhiều động tác múa thấp, đi khom lưng, quỳ chân, bò rạp vào vái lạy trong ban thờ từ trái sang phải vái lạy Thành Hoàng, sau đó múa giật lùi, ra khỏi cửa con sư tử ngẩng cao đầu và hạ xuống 3 lần báo hiệu cho những người gõ chiêng, trống, chũm chọe, thanh la người ta biết ngay là ở vùng này đang có lễ hội. Bộ gõ chiêng trống này tạo thành hiệu lệnh cho sư tử múa. Lúc mạnh mẽ, lúc uyển chuyển mềm mại, giữ vai trò quan trọng trong múa sư tử.

 

          Lúc này cả sư tử chủ làng vắ tử bạn đều múa trước sân đình, người xem đứng vây xung quanh. Tất cả các con sư tử dù bao nhiêu con tham gia hội đều múa quay mặt về hướng đình. Các bộ gõ được  tập trung ở phía sau. Tiết tấu chiêng trống. Chũm chọe được quy định thống nhất theo tiết tấu của sư tử chủ làng, do đội trưởng chủ nhà điều khiển. Đầu tiên sư tử chủ làng dẫn đầu múa vòng quanh chào khán giả, vừa đi vừa múa uyển chuyển nhẹ nhàng. Con múa cao con múa thấp bằng các động tác như mèo vờn hổ phục. Sau khi múa 1 vòng quay về chỗ cũ, dàn hàng ngang quay mặt về phía đình chuẩn bị múa chính thức. Bắt đầu là động tác múa chào thần linh, tiếp đến múa đười ươi (báo đông), múa khỉ, múa sư tử đẻ con, múa sư tử bị giết (khả kỳ lằn), làm trò tẳng giảo (trồng người), múa võ (oóc quyền), múa đoản đao, múa slam sla (đinh 3 chạc), nhảy quá tu pja (nhảy qua cửa dao), nhảy quá tu phầy (nhẩy qua vòng lửa).

 

          Sau khi múa sư tử xong, đúng giờ ngọ, Pú Mo đánh trống giục giã gióng lên ba hồi chín tiếng thúc giục mọi người, tiếp tục tham dự xem diễn trò sĩ nông, công, thương (còn gọi là trò kén rể). Trò kén rể này gồm 5 nhân vật. Anh sĩ đại diện cho tầng lớp trí thức, là người có học; Anh nông đại diện cho những nông dân chân lấm tay bùn, là lớp người sản xuất ra lúa gạo nuôi sống con người; Anh công đại diện cho lớp người sản xuất thủ công nghiệp; Anh thương đại diện cho lớp người buôn bán; Và cuối cùng là cô gái làng xinh đẹp (do một chàng trai đóng giả) gọi là mẻ nàng đến tuổi kén chồng. Vai diễn sĩ, nông, công, thương tiếng tày gọi là Lạo Lai. Trước trò diễn các Lạo lai, mẻ nàng này trốn kỹ ở một nơi, khi nghe hiệu lệnh được diễn trò hị xuất hiện và bước vào khu vực dành cho trò diễn. Đầu tiên là Mẻ nàng (cô gái) đi ra tiếp đến là anh sĩ, anh công, anh thương, cuối cùng là anh nông dân.

 

          Như đã giới thiệu ở trên cô gái làng đeo mặt nạ, mặc áo dài Tày màu hồng chàm, đội nón mới, tay khoác túi (nải ngàm) đi đi lại lại duyên dáng thướt tha trước sân đình.

 

          Anh sĩ đeo mặt nạ mặc áo trắng vai khoác túi sách vừa đi ra vừa hát:

 

          “Ta là kẻ sĩ học hành

 

Quanh năm chân không lấm đất, tay không lấm bùn

 

Chữ nghĩa đầy mình, thông thái ít kẻ bằng

 

Thân ta nhàn hạ, Nàng hãy lấy Ta

 

……………………………………”

 

Anh đi đi lại lại. hát đu hát lại trước mặt cô giá nhưng cô gái vẫn không ưng.

 

Tiếp theo là Anh công đeo mặt nạ trông khắc khổ, mặc áo xanh, vai vác chiếc búa bằng gỗ. Anh vừa đi vòng quanh cô gái vừa hát rằng:

 

“Ta là kẻ công làm lụng quanh năm

 

Ta có bàn tay vàng làm ra của cải

 

Nuôi sống dân bản, nàng hãy lấy Ta

 

…………………………………….”

 

Anh hát đi hát lại 3 lần cô gái vẫn không ưng.

 

Sau Anh công là Anh thương đeo mặt nạ trông có vẻ phong lưu, vai khoác túi vái trong có nhiều đồ buôn bán. Anh vừa đi vừa hát:

 

“Ta là kẻ buôn, buôn bán khắp vùng

 

Nơi nào cũng có mặt Ta

 

Ta là người giàu có nhất vùng

 

Nàng hãy lấy Ta

 

…………………

 

Nhưng cô gái vẫn không ưng

 

Cuối cùng là Anh nông dân đeo mặt nạ, áo rách, nón mê, vai khoác cày, tay cầm vó vừa đi vừa hát.

 

Anh nông dân vừa hát vừa căng vó, kéo vó bắt cá.

 

Chiếc vó bị rách tung, anh nông dân úp lung tung vào mọi người tạo cho trò diễn thêm vui vẻ.

 

Cuối cùng cô gái làng gật đầu đồng ý lấy Anh nông dân. Hai người cùng nhau giả vờ kéo cày, người trước, người sau anh nông dân làm chiếc cày vỡ đôi làm cho khán giả cười thoải mái. Sau đó các Anh sĩ, nông, công, thương vòng quanh cô gái cùng hát lượn vui vẻ

 

Thông thường trong lễ hội Lồng Thổng thu hút rất nhiều khách, với các thành phần dân tộc tham gia, cho nên trong lễ hội, diễn ra nhiều hình thức hát phong phú. Các làn điệu hát được hát từ lúc họi diễn ra cho đến kết thúc hội chuyển về hát trong các gia đình. Các nội dung hát chủ yếu là hát giao duyên, hát chúc tụng, hát mừng xuân mới. Khi hội diễn ra mọi người dân thanh niên nam nữ các cụ già trong bản, làng trên xóm dưới tụ tập lại hỏi thăm nhau, làm quen và bắt đầu hát đối đáp nhau. Họ hát với nhau bằng những  làn điệu lượn Tày, bằng những điệu sli Nùng, hát then Tày, hát páo dung của người Dao theo các trình tự sau: Hát chào hỏi, hát chúc tụng, hát giao duyên…Hát sli, then, lượn, páo dung không thể thiếu được  trong các lễ hội lồng thổng của Bản Chu.

 

Lễ hội lồng tồng Bản Chu hội tụ đủ các trò diễn dân gian trong lễ hội mùa xuân của người dân Xứ lạng. Đó là các trò chơi tung còn (thọt còn), chơi cờ tướng, cờ lài (tức kỳ, tức cờ), kéo co (xẻ thỏi), thi chọi chim họa mi (nộc tiêu tò tót), thi đánh sảng (tức sảng), tức lọ (đánh đáo), chơi bắn bi (tức bi), đánh khăng (tức khăng), chơi cửa thầu (tức cửa thầu), đi cà kheo (pây mạ tiếng).

 

Ngoài những trò chơi dân gian lễ hội Bản Chu ngày nay còn gắn với các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao như bóng chuyền, bóng đá, xem đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp đến biển diễn cho bà con xem những lời ca, điệu múa hiện đại và truyền thống của mọi miền đất nước.

 

Chiều tối, dân làng thịt một con lợn làm lễ tế thành hoàng. Pú mo tiếp tục thực hiện nghi lễ cúng Thành Hoàng tạ lễ. Lời khấn mời thành hoàng và thần nông nhận con lợn làng dâng cúng. Còn các vị thần linh phù hộ cho dân bản một năm mới bình an may mắn. sau lễ cúng con lợn được chia đều cho mâm cúng của gia đình. Mọi người nhận lại mâm cỗ đem về nhà, họ mời khách làng gần, làng xa đến nhà mình ăn cỗ, uống rượu và ngủ lại qua đêm. Các đội sư tử trở về các gia đình trong bản, lên nhà sàn múa lạy trước bàn thờ tổ tiên. Sư tử được các gia chủ đón tiếp, mời rượu, biếu hoa hồng phong bao. Nhân dân địa phương quan niệm rằng ngày tết có sư tử đến chúc mừng là dịp may mắn cho gia đình báo hiệu năm nay làm ăn phát đạt, gặp nhiều may mắn. Mọi người trong gia đình sẽ khỏe mạnh vững chắc như sư tử.


Hãy đến với Liên kết Việt

Nếu bạn thấy hay hãy chia sẽ lên Facebook Chia sẽ facebook

Tự ghép hình ảnh dễ thương
Ghép khung ảnh dễ thương
Ghép khung ảnh dễ thương
Ghép ảnh online
Ghép ảnh online
Tùy ý thư pháp - Tạo chỉnh sửa chữ thư pháp theo ý
Tùy ý thư pháp
Tạo thiệp theo sự kiện - tạo thiệp 8/3, tạo thiệp 30/4
Tạo thiệp theo sự kiện
Viết lời yêu thương
Tạo album Slideshow hình có nhạc
Tạo album Slideshow hình có nhạc
Ghép tên lên ly Cốc
Ghép tên lên ly Cốc
Tạo ảnh avatar, tạo ảnh chibi, Vẽ ảnh chibi ngộ nghĩnh
Vẽ ảnh chibi ngộ nghĩnh
Tạo chữ - Thơ thư pháp - viết thư pháp đẹp
Tạo chữ - Thơ thư pháp
Chỉnh sửa hình ảnh với photoshop
Photoshop Online
Hãy đến với Liên kết Việt
Back To Top
Trở về trước